1. Ministarstvo javne uprave

(Ministry of Public Administration)

• Centralna državna institucija nadležna za:
• digitalizaciju javne administracije
• informaciona i sajber-bezbjednost državnih IT sistema
• Koordinira:
• državne IT politike
• implementaciju sajber mjera u institucijama
• Uključena u:
• strateške dokumente
• usklađivanje sa EU (NIS/NIS2)

2. CIRT.me

Nacionalni CSIRT Crne Gore

• Zvanični nacionalni tim za odgovor za računarske incidente
• Djeluje u okviru Agencije za elektronske komunikacije i poštansku djelatnost (EKIP)
• Nadležnosti:
• prijem i obrada sajber incidenata
• koordinacija odgovora
• upozorenje i preporuke građanima
• međunarodna CSIRT/CERT saradnja

➡️ Ključna operativna tačla za sajber incidente u Croj Gori: https://www.cirt.me/

3. Agencija za elektronske komunikacije i poštansku djelatnost (EKIP)

• Nacionalni regulator za:
• telekomunikacione mreže
• Institucijalni "dom" za CERT
• Uloga u:
• bezbjednosti telekomunikacione strukture
• nadzoru operatora

➡️ Posebno važna za infrastrukturnu i telekomunikacionu sajber-bezbjednost.

4. Savjet za informacionu bezbjednost

• Savjetodavno tijelo Vlade Crne Gore
• Okuplja
• državne institucije
• bezbjednosni sektor
• stručnjake
• Fokus:
• nacionalna strategija informacione i sajber bezbjednosti
• koordinacija politika

➡️ Strateški i policy nivo sajber bezbjednosti

5. Ministarstvo odbrane Crne Gore

• Sajber-bezbjednost u kontekstu
• odbrane
• hibridnih prijetnji
• NATO standarda
• Rad kroz:
• odbrambene IT sisteme
• meðunarodnu vojnu saradnju

➡️ Sajber-bezbjednost kao dio nacionalne odbrane.

6. Državne institucije i operateri ključnih usluga

(energetika, voda, transport, zdravstvo, telekm operateri)

• Obaveze u skladu sa:
• nacionalnim propisima
• EU NIS direktivama
• Imaju:
• Internet sajbe/IT timove
• ili odgovorna lica za sajber rizike

Banke u Crnoj Gori i tipične sajber uloge

Banke:

• Centralna banka Crne Gore (CBCG)
• Crnogorska komercijalna banka (CKB)
• NLB Banka Podgorica
• Erste Bank AD Podgorica
• Hipotekarna banka
• Lovćen banka
• Adriatic Bank AD Podgorica
• Zapad banka
• Universal Capital Bank (UCB)
• Prva banka Crne Gore
• Ziraat Bank Montenegro

Tipične sajber uloge u bankarskom sektoru:

• CISO (glavni službenik za informacionu bezbjednost)
• Menadžer za IT bezbjednost
• SOC analitičar
• Stručnjak za sajber rizike i usklađenost (Compliance)
• Službenik za digitalnu forenziku
• Specijalista za upravljanje identitetima i pristupima (IAM)
• Analitičar za reagovanje na incidente

➡️ Ove uloge postoje u svim većim bankama, uz razlike u veličini i strukturi timova, ali sa istim fokusom: zaštita novca, podataka i povjerenja klijenata.

Privatni sektor i sajber karijere u Crnoj Gori

Telekomunikacione kompanije u Crnoj Gori

• Crnogorski Telekom
• One Crna Gora
• M:tel Crna Gora

➡️ Tipične sajber uloge:

• Network Security Engineer
• SOC Analyst
• Incident Response Specialist
• Penetration Tester

➡️ Fokus: zaštita mreža, korisničkih podataka i kritične telekomunikacione infrastrukture.

IT i tehnološke kompanije (članice ICT Cortex-a)

Kompanije okupljene oko ICT Cortex-a rade u oblastima:

• razvoja softvera
• cloud i infrastrukturnih rješenja
• digitalnih platformi
• data i AI tehnologija

U ovim kompanijama sajber bezbjednost je često integrisana kroz:

• bezbjednost aplikacija
• cloud bezbjednost
• DevSecOps prakse
• zaštitu podataka i sistema

• Cybersecurity Consultant
• Cloud / DevSecOps Engineer
• Application Security Specialist
• Junior SOC Analyst
• IT Security Engineer

Startap i inovacioni ekosistem

Kroz ICT Cortex i povezane inicijative:

• startapovi razvijaju digitalne proizvode
• sajber bezbjednost se ugrađuje od samog početka (security-by-design)

➡️ Sajber vještine se ovdje kombinuju sa:

• programiranjem
• QA i testiranjem
• cloud i API bezbjednošću

➡️ Idealno okruženje za one koji traže dinamičnu karijeru i brzo učenje.

Zašto je ovo važno

U privatnom IT sektoru u Crnoj Gori:

• sajber bezbjednost nije izolovana funkcija
• ona se prirodno povezuje sa:
• razvojem softvera
• cloud tehnologijama
• QA procesima
• data i AI rješenjima

➡️ Ako te zanimaju tehnologija, programiranje i rad na realnim projektima – privatni sektor je najbrži put u sajber karijeru.

• Women4Cyber Montenegro – dio evropske inicijative za osnaživanje žena u oblasti sajber bezbjednosti,edukacije i karijernog razvoja.
• Digital Forensic Center (DFC) – bavi se istraživanjem dezinformacija, hibridnih prijetnji, sajber uticaja i digitalnebezbjednosti.
• Centar za demokratsku tranziciju (CDT) – radi na pitanjima izbora, digitalnog integriteta, transparentnosti isajber rizika u demokratskim procesima.
• Institut Alternativa – istraživanja javnih politika, uključujući digitalnu upravu, bezbjednost institucija i upravljanjerizicima.
• Human Rights Action (HRA) – digitalna prava, privatnost, zaštita podataka i sloboda izražavanja u digitalnomprostoru.
• Western Balkans Cyber security Center - Podgorica - training center - regional initiative

Tipične sajber uloge u NVO sektoru:

• Cybersecurity trener / edukator
• Istraživač javnih politika
• Analitičar digitalnih prijetnji i dezinformacija
• Dizajner kampanja za podizanje sajber svijesti
• Zagovornik digitalnih prava i privatnosti

➡️ Ovaj sektor je posebno pogodan za one koji žele da spoje sajber znanje sa pravom, politikom, edukacijom idruštvenim uticajem.

Energetika

• Elektroprivreda Crne Gore (EPCG) – proizvodnja električne energije
• CGES (Crnogorski elektroprenosni sistem) – prenosna mreža
• CEDIS – distribucija električne energije

Transport

• Aerodromi Crne Gore (Podgorica i Tivat)
• Željeznički prevoz Crne Gore (ŽPCG)
• Uprava za saobraćaj / putne vlasti

Zdravstveni sistem

• Klinički centar Crne Gore (KCCG)
• Institut za javno zdravlje
• Privatne bolnice i zdravstvene ustanove

Vodosnabdijevanje

• Regionalna vodovodna preduzeća (npr. Vodovod Podgorica, Regionalni vodovod Crnogorsko primorje)
• Komunalna preduzeća za upravljanje otpadnim vodama

Digitalna infrastruktura

• Crnogorski Telekom
• One Crna Gora
• M:tel Crna Gora

Javna uprava

• Ministarstva
• Opštine
• Skupština Crne Gore
• Državne agencije i regulatorna tijela

Proizvodnja i distribucija hrane

• Veće prehrambene kompanije i prerađivači
• Distributivni centri, logistika i skladišta

Tipični sajber poslovi u kritičnoj infrastrukturi:

• Bezbjednost industrijskih sistema (ICS / SCADA)
• Nadzor mreža i sistema u realnom vremenu
• Upravljanje i odgovor na sajber incidente u vitalnim uslugama
• Sajber otpornost i krizni menadžment

➡️ Ovdje sajber bezbjednost nije samo IT posao, već direktna zaštita zdravlja, energije, saobraćaja i funkcionisanjadržave.

• Vlada – branite zemlju.
• Banke – Štite novac i Povjerenje.
• Privatne kompanije – Izgradite i Obezbjedite tehnologiju.
• NVO – Zastupanje i edukacija.
• Kritična infrastruktura – Obezbediti nesmetano funkcionisanje društva.